Adenoviridae ailesindeki adenoviruslara bağlı köpeklerde iki enfeksiyon vardır.
Canine adenovirus 1 = akut hepatitis
Canine adenovirus 2 = solunum yolu infeksiyonlarına neden olan hastalıktır.
Adenovirusların genel özellikleri:
İlk olarak 1953 yılında Wallace Rose ve arkadaşları tarafından insanlarda izole edilen ve isimlendirilen bu virus, moleküler yöntemlerin gelişimi ile birçok memeli türleri ve kanatlı hayvanlarda da infeksiyonlara neden oldukları saptanmıştır. Adenoviruslar konakçıların genellikle üst solunum yollarından kolaylıkla izole edilebilmektedir. Sadece yenidoğan rodentlerde insan ve tavuk adenovirusları oncogenic etkide bulunabilirler. Adenoviruslar diğer hayvanlarda (kanatlı adenovirusları hariç) genellikle subklinik enfeksiyonlara neden olurlar. Bazı adenoviruslar persiste enfeksiyon oluşturabilirler (atadenovirusları) ve immun sistemi baskılanmış konakçıda enfeksiyon ortaya çıkmaktadır. Adenoviruslar son yıllarda geliştirilen rekombinant DNA aşıları için veya gen tedavisi için vektör olarak ta kullanılmaktadır.
Adenoviruslar, zarfsız, icosohedral simetrili, 80-100 nm çapında viriona ve çift iplikçi DNA genomuna sahiptirler. Virion çevresinde 252 kapsomer ve ortalama 20-50nm uzunluğunda fiber 12 penton bulunmaktadır. Eritrositleri aglutine ettiklerinden hemen tüm adenovirusların tanısı için hemaglütinasyon-inhibisyon testi kullanılmaktadır. Adenoviruslar çevre şartlarına karşı dayanaklı olmalarına karşın, bilinen birçok dezenfektan ile kolaylıkla
inaktive olmaktadır.
Adenoviruslarda replikasyon
Viruslar konakçı hücrelerine fiber pentonları ile tutunurlar ve endositoz yoluyla hücre içerisine girerler. Dış capsid açılır ve viral genom nukleus içerisine girerek mRNA ile transkription başlar. Virusun diğer proteinleri ile birlikte protease yardımıyla yeni virionlar nucleus içerisinde oluşur ve önce stoplasma sonra da hücre dışına çıkarlar. Birçok adenovirus hücre kromatinlerinin konsantrasyonu ve yapısını değiştirdiğinden nucleusların
görünümünü değiştirirler ve hücrelerde inclusion body (inklüzyon çisimcikleri) oluşumuna neden olurlar.
Epidemiyoloji
İdrar, dışkı ve salivasyonlar en önemli virus saçım yoludur. Tedaviden sonra klinik belirtiler kaybolsa bile 6 ay kadar idrarda virus bulunabilir.
Patogenesis
Virus nasofarengeal, oral ve konjunktival yol ile vücuda girer ve parankimal organları (özellikle karaciğer), gözleri ve endoteli hedefler. viremi (4-8 gün) döneminde hepatik makrofajlara (hepatik Kupffer hücreleri) ve endotele yayılır, Kupffer hücrelerinde çoğalır. Yeterli antikor cevabı 10-14 günde organları temizler; Virüs renal tübüllerde devam eder ve 6-9 ay boyunca idrarla atılır. Viremi döneminden sonra birçok organın (özellikle karaciğer, dalak, böbrek ve akciğerler) endotelyal ve paranşimal hücrelerinde hemoraji ve nekrozlara neden olur. Hastalığın nekahat devresinde eğer attenüe virus aşısı uygulanırsa , aşıdan 8-12 gün sonra kornea ödemi (blue eye=mavi göz) ortaya çıkar. Buradaki ödem aşılamadan sonra antigen-antikor kompleksine bağlı olarak korneadaki kılcal damarlarda sıvı değişiminden kaynaklanmaktadır.
Klinik bulgular
Canine adenovirus 1 enfeksiyonunda asemptomatik veya spesifik olmayan solunum yolu semptomları ile başlar. Hastalık ilerledikçe solunum yolu enfeksiyonu sistemik enfeksiyona dönüşür ve bazan yavru köpeklerde ölümlere neden olabilir. İlerleyen olgularda kusma, kanlı ishal, depresyon, ateş, dişetlerinde peteşial kanamalar oluşabilir.
Canine adenovirus 2 enfeksiyonunda inkübasyon periyodu akut olgularda 4-9 gün olup klinik bulgular ateşten sonra burun ve gözlerde seröz akıntı ve conjunktivitis gelişebilir. İlerleyen olgularda pharyngitis, tonsillitis, bronchitis, bronchopneumonia ve gelişebilir. Ayrıca anterior üveit ve 4–6 gün sonra korneal ödem gelişir; 21 gün içinde iyileşebilir; Glokom ve korneal ülsere ilerleyebilir.
Perakut : Ateş, CNS bulguları, Vasküler kollaps, DIC, saatler içinde ölüm
Akut: Ateş, Anoreksi, Letarji, Kusma, İshal, Hepatomegali, Karın ağrısı, Abdominal efüzyon, Vaskülit (peteşi, morarma), DIC, Lenfadenopati – nadiren, Nonsuppurative ensefalit
CBC / BİYOKİMYA / idrar analizi
– CBC-şistositler; akut viremi sırasında lökopeni ve bunu takiben reaktif lenfositoz ve çekirdekli RBC’leri olan lökositoz görülür.
– Biyokimya-başlangıçta yüksek karaciğer enzim aktivitesi, 14 gün içinde azalmaya başlar; Düşük glukoz ve albümin, şiddetli hepatik yetmezliği, vaskülit ve endotoksemiyi yansıtır; düşük sodyum ve potasyum seviyeleri GI hasarı yansıtır; birkaç gün hayatta kalırsa hiperbilirubinemi görülür.
– İdrar tahlili — proteinüri (glomerüler yaralanma); granüler atılım (böbrek tübül hasarı); sarılık ile tutarlı bilirubinüri görülür.
Tanı
Virusu izolasyonu yanı sıra birçok serolojik testlerle (ELISA, HemaglutinasyonInhibisyon, nötralizasyon) ve ayrıca PCR ile tanısı kolaylıkla yapılabilmektedir. Virus izolasyonu için köpek orijinli hücre kültürleri (MDCK; madin-darby-canine-kidney) kullanılabilir ve inolulasyondan sonra 24-48 saat içerisinde CPE ler gözlenebilir.
Tedavi
Semptomatiktir. Sıvı tedavisi, dengeli poliyonik sıvılar; şiddetli hepatik yetmezlik durumunda laktattan kaçının; Yüksek vasküler geçirgenlik bağlamında aşırı hidrasyondan kaçınmak için sıvıları dikkatlice verin. Nöroglikopeni’den kaçının – gerektiği kadar dekstrozlu sıvıları (% 2.5-5.0) takviye edin. Koagülopati için kan bileşeni tedavisi; kolloidal ozmotik basıncı desteklemek için sentetik kolloidlere tercih edilir.
Beslenme desteği – tolere edilen sıklıkta küçük yemekler; azot alımını optimize edilmelidir; protein kısıtlaması doku onarımını ve rejenerasyonu bozabilir; azot kısıtlama sadece hepatik ensefalitin açık belirtileri varsa tavsiye edilir. Oral besleme tolere edilmezse, parenteral beslenme (maksimum 5 gün) veya tercihen toplam parenteral beslenme sağlanmalıdır.
Koruma ve kontrol
Canine adenovirus 1 ve 2 arasındaki antijenik yakınlık nedeniyle her iki serotipe ait aşılara karşı bağışıklık sağlanabilir. Uzun süredir Canine adenovirus 1 virusunun inaktif ve atenüe aşısı birçok ülkede kullanılmaktadır. Köpeklerdeki maternal antikorlar yavru köpekleri 12 haftaya kadar koruyabilmektedir. Atenüe aşılarla aşılandıktan sonra köpekleri belli bir süre attenüe virusu saçmaları nedeniyle bazan çevredeki köpekler bu virusu alarak bağışık kalabilirler. Hayvan barınakları, köpek klinikleri ve köpek kulübeleri dezenfektan ya da buharla
temizlendiğinde virus kolaylıkla yok edilebilir