Teşhis
Köpeklerde lesihmaniosisin teşhisinde mikroskobik muayene ve kültür, gecikmiş aşırı duyarlılık testleri, serolojik yöntemler ve moleküler biyolojik yöntemler kullanılmaktadır.
Mikroskobik Muayene ve Dokuların Kültüre Edilmesi
Köpek leishmaniosisinin laboratuvar tanısında parazitlerin mikroskop altında görüldüğü teknik temel kabul edilir. Üretme teknikleri, yani direkt muayeneden kaçan parazitlerin kültürde veya laboratuvar rodentlerinde yetiştirilmesi, direkt mikroskobi için son derece faydalıdır. Lenf yumrularındaki şişlik leishmaniosis’in ilk belirtilerinden olduğundan, öncelikle lenf yumrularından, kemik iliğinden aspirasyon sıvıları ile karaciğer ve dalaktan punksiyon materyalleri alınır. Elde edilen sıvılar bir lama konup, froti çekilir ve Giemsa yada Giemsa-May Grünwald ile boyanır ve intraselüler amastigot formlar görülür. Ancak froti yapımı sırasındaki fiziksel hareketle parazit taşıyan kırılgan
konakçı hücresinin parçalanması sonucunda amastigotların genellikle serbest ve ekstraselüler olarak görülebileceği de unutulmamalıdır. Köpek leishmaniosisinde deriden de parazitik tanı için faydalalınabilir. Muayene için ülserler, nodüller ve kabuklu lezyonlardan alınan materyaller benzer şekilde incelenebilir. Direk parazitolojik tanı yanında, Leishmania’nın teşhisinde şüpheli materyalin in-vitro kültürü de teşhiste yaygın olarak kullanılmaktadır. Materyalin alınması sırasında aseptik önlemlere dikkat edilmelidir. Uygun metotlarla alınan şüpheli materyaller uygun vasatlara aktarılırlar. Bu vasatlardan en çok kullanılan NNN agardır.
Gecikmiş Aşırı Duyarlılık Testi (Montenegro Reaksiyonu)
Bu test ilk kez Montenegro tarafından uygulanan Leishmania kültür antijenlerinin, deri içine inokulasyonu şeklinde uygulanan allerjik bir testtir. Geçikmiş tip aşırı duyarlılık reaksiyonu için 0.1 ml leishmanin, intradermal olarak, abdominal duvara uygulanır. Uygulamadan 72 saat sonra indurasyonun çapı ölçülür ve indurasyonun sınırı kalemle işaretlenir. 5 mm ve üzeri pozitif kabul edilir.
Serolojik Teşhis
Köpek leishmaniosisi için en iyi teşhis yolu, kemik iliği ve lenf yumrusundan hazırlanan frotilerde parazitin direkt görülmesidir. Ancak bazı durumlarda enfekte hayvanlarda parazit tespit edilememektedir. Bu gibi durumlarda serumda parazit spesifik antikorların tespiti için serolojik testlere de başvurulmaktadır. Leishmaniosisin teşhisinde IFAT, ELISA, CELISA, Dot-ELISA, DAT testleri kullanılmaktadır.
Moleküler Teşhis
Son yıllarda moleküler biyolojideki gelişmelere paralel olarak kullanıma giren parazit DNA’sının tespiti esasına dayanan metotlar, daha duyarlı ve hızlı bir biçimde hastalığın teşhis edilmesine olanak sağlamıştır. Bu yöntemlerin başında Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) gelmektedir. Bunun yanında PCR reaksiyonlarını takiben uygulanan blotting yöntemleri de yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Diğer yöntemlerle kandan teşhis yapılmasının güç olmasına karşın, PCR yöntemleri rahatlıkla kullanılabilmektedir.
Prognoz
| Klinik Evre | Seroloji | Klinik Bulgular | Lab. Bulguları | Tedavi | Prognoz |
| Evre-1
(Hafif Hastalık) |
Negatif veya düşük pozitif antikor seviyeleri | Periferik lenfadenomegali veya papüller dermatit gibi hafif klinik belirtiler görülür. | Genellike normal laboratuar bulgular vardir. Renal profil normal seyreder. Serum kreatinin<1,4 mg/dl; non-proteinürik; UPC<0,5 | Neglect/allopurinol veya
Meglumine antimoniat veya miltefosin/allopurinol ile beraber Meglumine antimoniat veya allopurinol ile beraber miltefosin |
İyi |
| Evre-2
(Orta Derece Hastalık) |
Düşükten yükseğe değişen antikor seviyeleri | Köpekler Evre-1 lezyonları ile berabereksfoliatif dermatit, onikogrifozis planum nazale, paati yastıkları mukokutanöz bileşkeler gibi yerlerde ülserasyonlar şeklinde diffüz veya asimetrik cilt lezyonları, anoreksi, kilo kaybı, epistaksis belirtileri de gösterebilir. | Hafif non-rejeneratif anemi, hiperglobulinemi, hipoalbüminemi, serum hiperviskozite sendromu görülebilir.
Alt Gruplar a- Normal renal profil, serum kreatinin<1,4 mg/dl; non-proteinürik, UPC <0,5 b- Serum kreatinin <1,4 mg/dl UPC= 0,5-1 |
Allopurinol + meglumine
antimoniate veya allopurinol+ miltefosine |
İyi ancak sınırda seyret-mektedir. |
| Evre-3
(Ciddi Hastalık) |
Orta veya yüksek antikor seviyeleri | Evre-1 ve Evre-2 belirtilerine ek olarak vaskülit, artrit, uveit veya glomerülonefrit gibi immün kompleks hastalıkları da gözlenebilir. | Evre-2 bulgularına ek olarak, Kronik Böbrek Yetmezliği- IRIS Evre-1, UPC>1 veya Evre-2 (serum kreatinin 1,4-2 mg/dl) | Allopurinol + meglumine
antimoniate veya allopurinol + miltefosine Ayrıca Kronik Böbrek Yetmezliği tedavisi için de IRIS kılavuzu takip edilmelidir. |
Kötü prognoz sınırında seyretmek-tedir. |
| Evre-4
(Çok Ciddi Hastalık) |
Orta veya yüksek antikor seviyeleri | Evre-3 bulguları ile beraber, pulmoner tromboembolizm, nefrotik sendrom veya son dönem böbrek yetmezliği de görülebilir. | Evre-2 bulgularına ilave olarak IRIS-Evre-3 (Serum Kreatinini>2-5mg/dl) veya IRIS-Evre-4 (Serum Kreatinin>5 mg/dl) Kronik Böbrek Yetmezliği gözlenebilir. Nefrotik sendromlu olgularda ciddi proteinüri tablosu da gözlenebilmektedir. | Yalnız başıa allopurinol ve Kronik Böbrek Yetmezliği tedavisi için de IRIS kılavuzu takip edilmelidir. | Kötü |
| UPC: İdrar Protein Kretinin Oranı; IRIS: International Renal Interest Society | |||||
Profilaksi
Leishmaniasis görülen bölgelerdeki seropozitif bulunan köpeklerin tedavisi mümkündür. Ancak parazitin direnç kazanma olasılığı nedeniyle tedavinin serolojik olarak 3 ayda bir izlenmesi, ilacın yaşam boyu kullanılması ve parazit taşıdıkları için vektör kum sineklerinin kan emmesini engelleyen insektisit içeren tasmanın yaşam boyu takılması önerilmektedir. Eğer tedavi olanağı bulunmuyorsa veya klinik olarak ağır ise hayvan hakları ve etik kurallar gözetilerek uyutulması tavsiye edilmektedir.