Coronavirusların Genel Özellikleri;
Coronaviruslar, coronaviridae familyasında bulunan tek sarmallı RNA viruslardır. Memeli ve kanatlı hayvanlarda solunum ve sindirim sistemi infeksiyonları, encephalomyelitis, hepatitis ve vasculutis ile seyreden infeksiyonlara neden olurlar
Coronaviruslar pleomorfik, zarflı viruslardır. Pleomorfik oluşları nedeniyle virion çapları 60 nm ile 160 nm arasında değişir. RNA genom tek sarmallıdır (ssRNA). Peplomerler zarftan dışarı taşan tipik çıkıntılar oluşturur. Peplomerler uçları geniş ve viriona bir taç görüntüsü verirler ( Corona=Taç ).
Coronavirusların çoğu solunum yolu ve barsak kanalı epitel hücrelerine tropizm gösterirler. Enfekte hayvanlarda başlıca solunum yolu infeksiyonları ve enteritise neden olurlar. Ayrıca bazı coronavirus infeksiyonlarında ensefalitis, hepatitis de şekillenir.
Replikasyon
Coronavirusların replikasyon siklusunun tamamı sitoplazmada gerçekleşir. Penetrasyondan sonra virion içerisindeki pozitif polariteli genomik RNA serbest kalır ve RNA polimeraz sentezlendikten sonra negatif polariteli yeni bir RNA transkribe edilir ve bundan da yeni genomik RNA, subgenomik mRNA ların serisi ve rehber RNA sentez edilir. Yapısal olmayan NS2 ve NS4 proteinlerinin yanısıra yapısal (M, E, HE, S ve N) proteinler sentezlenir. Endoplasmik reticulum ve golgi aparatında olgun viriona dönüştükten sonra hücrelerden serbest kalırlar.
Etiyoloji
Hastalığın etkeni köpek coronavirus’tur (CCoV). Pleomormik bir yapıda ve büyüklüğü 17-24 kb dır. Üretilmesinde köpek primer hücre kültürleri kullanılır.
Epidemiyoloji
Hastalık bütün dünyada yaygındır. Her yaştaki köpeklerde görülebilmesine karşın daha çok yavru köpekler etkilenir. Yabani köpeklerde de salgınlar görülmüştür. Dışkı ile atılan virus, özellikle dışkının yeme, suya ve çevreye bulaşmasıyla indirekt olarak yayılır. Köpekler virusu oral yolla alırlar ve enfekte köpekler 2-20 gün süresince dışkı ile virusu saçarlar.
Patogenesis
Patolojik lezyonlar genellikle barsak villuslarında atrofi şeklinde görülür. Parvoviral enteritisten farklı olarak kemik iliği hücreleri etkilenmez, lökopeni görülmez ve lökosit sayısında azalma görülmez. Parvoviral enteritli köpeklere göre coronaviral enterit ile daha çabuk rejenere olur. Barsakların içi yeşil sarı renkli dışkı ile doludur ve barsak mukozası hemorajiktir.
Klinik bulgular
İnkubasyon süresi 24-36 saattir. Coronaviral enterit tipik olarak klasik parvoviral enteritten daha az şiddetlidir ve nadiren hemorajik diyare, septisemi veya ölüme neden olur. İshal başlıca klinik semptomdur. Bunu kusma takip eder. Dışkı kanlı, mukuslu ve kötü kokuludur. Fazla su ve elektrolit kaybı olur
Tanı
Köpek coronaviral enteriti genellikle diğer enterititlerden daha az şiddetli olduğundan nadiren kesin olarak teşhis edilir. Çoğu köpek, akut enterit için semptomatik olarak tedavi edilir. Dışkı materyalinden hazırlanan inokulum köpek hücre kültürlerine ekilir ve virus üremesi izlenir. Hücrelerde virus varlığı EM ile ortaya konulabilir. Dışkıdan RT-PCR ve ELISA testleri ile tanı yapılabilir. Köpek serumunda antikor saptanması ile tanı kesin değildir. Saptanan antikorlar maternal veya aşıya bağlı antikorlar olabilir.
Tedavi
Semptomatik tedavi çoğu zaman coronaviral enterit vakalarını çözebilir. Çok genç hayvanlar dışında tedavi genellikle başarılıdır.
Prognoz
İyileşme prognozu genellikle iyidir.
Koruma ve kontrol
Diğer viral infeksiyonlarda olduğu gibi, aşıları tamamlanmamış köpeklerin çevreye gezdirmek amaçlı çıkartmak, viral enfeksiyonlara yakalanmaları için risklidir. Köpeklerin coronaviral enfeksiyonuna karşı geliştirilen inaktif aşılar etkili olarak kullanılmaktadır.