Dicrocoelium, sığır, koyun, keçiler, domuzlar ve diğer vahşi hayvanların safra kanalları ve safra kesesini enfekte eden nematoddur. Ayrıca lancet nematod veya küçük karaciğer nematodu denir.
İki ana tür vardır:
Dicrocoelium dendriticum, (= Dicrocoelium lanceolatum) dünya çapında bir dağılıma sahiptir ancak prevalansı bölgelere göre değişmektedir.
Dicrocoelium hospes, Afrika’da bulundu.
Dicrocoelium’un neden olduğu hastalığa dicrocoeliosis denir.
Dicrocoelium dendriticum, lanset biçiminde olup 5-15mm boyunda ve 1,5-2,5mm enindedir. Ağız ve karın çekmenleri vardır. Vücutları yarı saydamdır. Ağız, farenks içinde, emmeye izin veren bir kas tüpü ile biter. Sindirim sistemi kördür (yani, anus olmadan: tek açıklık ağızdır). Lancet nematodu eşzamanlı hermafroditlerdir, yani hem erkek hem de dişi üreme organlarına sahiptirler.
Yumurtalar oval bir şekle sahiptir ve oldukça küçüktür (~ 25×40 mikrometre), kahverengimsi bir renge sahiptir ve bir miracidium larva içerir.
Dicrocoelium, bir salyangoz ve bir karınca ile dolaylı bir yaşam döngüsüne sahiptir. Parazitik helmintler arasında en göze çarpan yaşam döngülerinden biridir.
Yaşam döngüsü
Erişkin parazitler tarafından dökülen yumurtalar, son konağın safra yoluyla bağırsaklarına ulaşır ve dışkıyla dışarı atılır. Bunlar dışkıyla çıkarıldıkları sırada içlerinde mirasidyum vardır.Son konağın dışkısıyla çıkarılan ve içinde mirasidyum bulunan yumurta, ilk arakonak karasal salyangozlar tarafından alınıyor. Bölgelere ve çevreye bağlı olarak ara konakların türleri değişmektedir, örn. Dicrocoelium dendriticum için Theba spp, Zebrina spp veya Cionella spp; Dicrocoelium hospes için Limicolaria spp veya Achatina spp. salyangoz türlerinin içinde genç miracidia bağırsak duvarına nüfuz eder , önce sporokist ,redya,serkaryalar meydana gelir. Yumuşakçanın solunum sisteminde birçok serkarya bir araya gelerek etrafları müküsle çevrilir. Salyangoz hareket ederken bu yapışkan ve 10-15 serkaryadan oluşan topak bitkiler ve taşlar üzerine bırakılır.
İkinci ara konak olan kahverengi karınca’lar görev yapabilir, ör. Dicrocoelium dendriticum için Formica spp veya Lasius spp; Dicrocoelium hospes için Dorylus spp veya Cematogaster spp. Bu karıncalar balçık toplarını yerler
ve metaserkarya haline dönüşürler. Genellikle koyun, keçi, sığır ve ender olarak insan olan son konağın metaserkaryaları taşıyan bu karıncaları yutması sonucunda bulaşma olur. Kurtçuk barsak duvarına girdikten sonra toplardamarlar yolu ile karaciğere erişir ve kan damarlarından safra yollarına geçerek yerleşir. Metacercariae, gelişimi yetişkinlere tamamlar ve yutulduktan sonra 8 ila 12 haftada (= prepatent period) yumurta üretmeye başlar. Yetişkin nematod karaciğer dokularından değil safra ile beslenir.
Klinik Bulgu
Dicrocoeliumun hafif enfeksiyonları genelde semptomlara neden olmaz. Ancak, ağır infestasyonlar durumunda (bir hayvanda 50.000 kadar nematod), safra kanallarını tahriş eder ve şişirilebilir. Kronik istilalar siroza dönüşebilir. Ödem ve kan kaybı (anemi) da gelişebilir.
Bununla birlikte, Dicrocoelium enfeksiyonlar, Fasciola hepatica veya Fasciola gigantica gibi ölümcül enfeksiyonlarda olduğu kadar zararlı değildir.
Tanı, dışkıda yumurta tespiti veya nekropsi sonrası parazitin belirlenmesi ile yapılır. Bununla birlikte, yumurtalar yalnızca safra kesesi boşaldığı zaman dışkıda saptanır, yani yanlış negatifler olabilir.
Tedavi
Albendazol, triklabendazol, netobimin ve praziquantel ile etkilidır.